System Dozoru Elektronicznego (SDE) pozwala na odbywanie kary pozbawienia wolności poza zakładem karnym, pod stałą kontrolą przy wykorzystaniu urządzeń elektronicznych. Dla skazanego oznacza to możliwość pozostania w miejscu zamieszkania, a jednocześnie wykonywania orzeczonej kary zgodnie z harmonogramem ustalonym przez sąd. Nie oznacza to jednak, że każda osoba skazana na karę pozbawienia wolności może automatycznie skorzystać z takiego rozwiązania.
Czym jest dozór elektroniczny?
Zgodnie z Kodeksem karnym wykonawczym system dozoru elektronicznego jest formą kontroli zachowania skazanego przy użyciu środków technicznych. Innymi słowy dozór elektroniczny to nowoczesny, nieizolacyjny sposób wykonywania kary pozbawienia wolności poza zakładem karnym przy użyciu urządzeń monitorujących. Warto podkreślić: dozór nie zastępuje kary więzienia inną karą. Skazany nadal odbywa orzeczoną karę pozbawienia wolności – każdy dzień pod dozorem liczy się tak samo jak dzień w celi. Różnica polega na tym, że kara pozbawienia wolności odbywa się w domu.
Dozoru elektronicznego nie należy utożsamiać z tymczasowym aresztowaniem, które jest środkiem zapobiegawczym stosowanym w toku postępowania karnego.
Dozór elektroniczny warunki skorzystania
Kto może skorzystać z dozoru elektronicznego? Z SDE może skorzystać skazany, który spełnia ustawowe przesłanki. Od 1 stycznia 2026 r. sąd penitencjarny może zezwolić na odbywanie w tym systemie kary pozbawienia wolności, jeżeli orzeczona kara nie przekracza 1 roku i 6 miesięcy.
Możliwe jest również zastosowanie SDE wobec osoby skazanej na karę poniżej 3 lat, jeżeli do odbycia w zakładzie karnym pozostało jej nie więcej niż 6 miesięcy. Przepisy przewidują przy tym ograniczenia dotyczące m.in. niektórych kategorii recydywistów i sprawców objętych szczególnymi regulacjami Kodeksu karnego.
Jakie warunki trzeba spełnić, aby uzyskać dozór elektroniczny?
Samo spełnienie kryterium dotyczącego długości kary nie wystarcza. Sąd bada również, czy wykonywanie kary w SDE pozwoli osiągnąć cele kary oraz czy przemawiają za tym okoliczności dotyczące skazanego.
Sąd penitencjarny udziela zgody, gdy łącznie spełnione są przesłanki:
- uznanie, że odbycie kary w SDE zapobiegnie powrotowi do przestępstwa,
- posiadanie określonego miejsca stałego pobytu,
- pisemna zgoda wszystkich pełnoletnich osób wspólnie zamieszkujących ze skazanym,
- pozytywne warunki techniczne (zasięg sieci podmiotu dozorującego).
Dozór elektroniczny wniosek
Jak złożyć wniosek o dozór elektroniczny? Wniosek składa się na piśmie do właściwego sądu penitencjarnego. Może go złożyć:
- sam skazany,
- jego obrońca,
- prokurator,
- sądowy kurator zawodowy,
- dyrektor zakładu karnego.
We wniosku należy wskazać okoliczności uzasadniające zastosowanie SDE oraz przedstawić informacje dotyczące m.in. miejsca wykonywania dozoru, sytuacji rodzinnej, zawodowej i osobistej skazanego. W odpowiednich przypadkach należy dołączyć zgody osób pełnoletnich wspólnie zamieszkujących ze skazanym.
Prawidłowe przygotowanie uzasadnienia ma istotne znaczenie, ponieważ sąd ocenia nie tylko sam wymiar kary, ale również to, czy odbywanie jej poza zakładem karnym będzie zgodne z celami kary.
Ile trwa rozpatrzenie wniosku o dozór elektroniczny?
Kodeks karny wykonawczy przewiduje, że sąd penitencjarny wydaje postanowienie w przedmiocie wniosku o SDE w terminie 30 dni od dnia jego wpływu. W praktyce czas oczekiwania może zależeć również od konieczności ustalenia warunków technicznych i przeprowadzenia wymaganych czynności.
Na czym polega dozór elektroniczny?
Po wydaniu zgody przez sąd instalowane są odpowiednie urządzenia umożliwiające kontrolowanie wykonywania kary. Skazany może mieć założony nadajnik, a w miejscu wykonywania dozoru instalowany jest rejestrator.
Sąd określa, gdzie i w jakich godzinach skazany powinien przebywać. Ustalone przedziały czasu mogą pozwalać na opuszczanie miejsca pobytu m.in. w celu wykonywania pracy, leczenia, nauki, sprawowania opieki nad dzieckiem lub osobą chorą, utrzymywania kontaktów z rodziną czy dokonywania niezbędnych zakupów. Co do zasady czas ten nie może przekraczać 12 godzin dziennie.
Jakie są obowiązki osoby objętej dozorem elektronicznym?
Skazany musi przede wszystkim przestrzegać ustalonego harmonogramu i przebywać w określonym miejscu w wyznaczonych godzinach. W przypadku dozoru stacjonarnego ma również obowiązek odbierać połączenia przychodzące do rejestratora oraz umożliwiać uprawnionym osobom wejście do mieszkania lub domu w celu wykonywania kontroli.
W przypadku dozoru mobilnego lub zbliżeniowego skazany jest zobowiązany m.in. do nieprzerwanego noszenia rejestratora przenośnego i odbierania połączeń przychodzących. Może być również zobowiązany do wykonywania dodatkowych obowiązków określonych przez sąd.
Co grozi za naruszenie warunków dozoru elektronicznego?
Naruszenie obowiązków związanych z SDE może prowadzić do uchylenia zezwolenia na odbywanie kary w tym systemie. W konsekwencji skazany może zostać ponownie osadzony w zakładzie karnym i kontynuować odbywanie kary w warunkach izolacji.
Dlatego szczególnie ważne jest przestrzeganie godzin określonych przez sąd, prawidłowe korzystanie z urządzeń oraz niepodejmowanie prób ich uszkodzenia, odłączenia lub zakłócenia ich działania.
Dozór elektroniczny może być realną alternatywą dla odbywania krótkoterminowej kary w zakładzie karnym, jednak uzyskanie zezwolenia wymaga spełnienia kilku warunków. Wniosek powinien być odpowiednio uzasadniony i uwzględniać zarówno sytuację skazanego, jak i wymagania wynikające z przepisów Kodeksu karnego wykonawczego.
Innym rozwiązaniem, które w określonych sytuacjach może być brane pod uwagę, jest zamiana kary pozbawienia wolności na grzywnę lub prace społeczne.
Pomoc prawna w sprawach karnych – Wodzisław Śląski i Rybnik
Osoby potrzebujące pomocy w sprawach związanych z wykonywaniem kary mogą skontaktować się z Kancelarią Adwokacką w Wodzisławiu Śląskim. W sprawach dotyczących odpowiedzialności karnej, postępowania oraz wykonywania orzeczonej kary dostępna jest także pomoc adwokata w sprawach karnych w Wodzisławiu Śląskim.
Pomoc prawna dostępna jest również w ramach kancelarii prawnej w Rybniku. Kancelaria prowadzi sprawy na terenie całej Polski, a wstępna konsultacja może odbyć się telefonicznie, e-mailowo lub przez komunikatory, bez konieczności osobistego przyjazdu.
Do wstępnej analizy warto przygotować otrzymane orzeczenia i postanowienia, sygnaturę sprawy, informacje o wyznaczonych terminach oraz dokumenty dotyczące wykonywania kary.
Telefon alarmowy w sprawach osób zatrzymanych i aresztowanych: +48 575 520 690 (24/7).
E-mail: adwokat.kazubski@gmail.com
Pomoc w sprawach karnych w innych miastach
Kancelaria prowadzi sprawy karne również poza Wodzisławiem Śląskim i Rybnikiem. Informacje o zakresie pomocy można znaleźć na stronach dotyczących adwokata od spraw karnych w Krakowie, prawa karnego w Warszawie, pomocy w sprawach karnych w Kaliszu oraz adwokata do spraw karnych w Pile. Konsultacje mogą odbywać się również zdalnie, a sposób prowadzenia sprawy ustalany jest indywidualnie.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Jak długa kara więzienia uprawnia do dozoru elektronicznego?
W obecnym stanie prawnym podstawowym limitem jest kara do 1 roku i 6 miesięcy. SDE może być również dostępny przy karze niższej niż 3 lata, gdy skazanemu pozostało do odbycia w zakładzie karnym maksymalnie 6 miesięcy. Nie jest to jednak automatyczne prawo do dozoru – każdorazowo konieczne jest spełnienie pozostałych przesłanek ustawowych.
Czy dozór elektroniczny zastępuje karę więzienia?
Nie. Dozór elektroniczny nie uchyla ani nie skraca kary pozbawienia wolności. Jest innym sposobem jej wykonywania. Osoba objęta SDE nadal odbywa karę pozbawienia wolności, jednak zamiast przebywać w zakładzie karnym wykonuje ją w warunkach kontrolowanych elektronicznie. Rozpoczęcie wykonywania kary w SDE następuje z chwilą uruchomienia środków technicznych niezbędnych do prowadzenia dozoru.
Czy ofiara przestępstwa ma wpływ na przyznanie dozoru elektronicznego?
Pokrzywdzony nie decyduje o przyznaniu SDE. O zastosowaniu dozoru wobec skazanego rozstrzyga właściwy organ na podstawie ustawowych przesłanek. Pokrzywdzony może jednak mieć określone uprawnienia informacyjne. W przypadkach przewidzianych ustawą sąd penitencjarny zawiadamia pokrzywdzonego o wydaniu postanowienia dotyczącego SDE. Szczególne znaczenie ma sytuacja, gdy wobec skazanego wykonywany jest zakaz zbliżania się do określonej osoby. W takim przypadku osoba chroniona może zostać wyposażona w odpowiedni rejestrator umożliwiający kontrolę przestrzegania zakazu. Dodatkowo jeżeli pokrzywdzony mieszka ze skazanym (np. w sprawach o przemoc domową), brak jego zgody uniemożliwia dozór pod tym adresem.
